حيات علمي آيت ا... حيدري ايلامي

 سيد علي رضا سيد كباري

مقدمه

حضرت آيت ا... حاج شيخ عبد الرحمان حيدري ايلامي (1304-1365 هـ.ش) از فرزانگان عالم تشيع بود كه سير عبادي را با سلوك سياسي پيوند داده ، براي رسيدن به حق و حقيقت و اتصال با مبدا فيض لحظه اي فروگذاري نمي كرد .او عاشق شيفته اي بود كه مي دانست مَلَك علم با آزو و آرزو جمع نمي شود.

زيرا كه ضدان لا يجتمعان اند و بايد براي آموختن علوم الهي دل را از زنگارهاي مادي شستشوداد.

علوم دين ز اخلاق فرشته است                 نباشد در دلي كو سگ سرشته است

حديث مصطفي آخر همين است             نكو بشنو كه البته چنين است

درون خانه اي چون هست صورت         فرشته نايد اند روي ضرورت

برو بزداي روي تحتة دل                        كه تا سازد ملك پيش تو منزل

از او تحصيل كن علم وراثت                 ز بهتر آخرت ميكن حرائت

ابتداي كار را با نام حضرت باري سبحانه و تعالي شروع كرد و با تقرب به نوافل بر سبيل فنا الي الله قدم نهاد و شراب ناب از جام ((سقاهم ربهم))[1] نوش كرد.

سقاهم ربهم چه بود بينديش                           طهوري چست صافي گشتن از خويش

ز هي شربت ، زهي لذت ، زهي ذوق             ز هي حيرت ، ز هي دولت ، ز هي شوق

خوشا آندم كه ما بي خويش باشيم                غني مطلق و درويش باشيم

آيت ا... حيدري ايلامي در سه حوزه بزرگ جهان تشيع به تهذيب نفس و تحصيل علوم و معارف پرداخت و پس از رسيدن به مدارج عالي كمال ، راه ارشاد و تبليغ و تدريس را در پيش گرفت و مبارزه با طاغوت را سر لوحة فعاليتهاي خويش قرار داد . بدين ترتيب حيات فرهنگي ، سياسي و اجتماعي آن فرزانه به ساده دوره عمده تقسيم مي شود:

1-   دورة تهذيب نفس و آموزش علوم ديني.

2-   دوره مبارزه با طاغوت و جهاد در راه خدا.

3-   پاسداري از انقلاب شكهمند اسلامي.

بررسي زواياي مختلف زندگي آن نستوه كاري بزرگ و پرداختن به ابعاد شخصيتي او در اين نوشتار نگنجد . ما بر آنيم در سيري كوتاه دوره نخست از ادوار حيات آن فرزانه را كه حلقه اي نوراني از طبقات علم و معرفت در جهت تعالي روح و اتصال به مبدأ فيض است ، مورد پژوهش قرار دهيم.

 

حوزه علميه قم

سيد علي رضا سيد كباري

 

اسلام و تعليم و تربيت

اسلام بر اساس نياز فطري انسان ، مباني تربيتي و آموزشي را به ايمان آورندگان مي آموزد.

چنانكه اگر تربيت را به سه قسم تربيت بدني ، تربيت عقلي و تربيت رواني تقسيم كنيم اسلام در يك نظام هماهنگ دربارة هر قسم از اين انواع بياناتي حكيمانه دارد . اين نظام تربيتي هماهنگ بايد در محيطي مناسب به آدمي القاء گردد.منظور از محيط ، تمام عوامل خارجي است كه در موجود زنده از آغاز رشد وجود دارد.هر چند عوامل محيطي بسيار فراوان است ، اما در تقسيم اوليه مي توان آن را به دو قسم مادي و معنوي تقسيم نمود.

محيط مادي :عبارت از آب ، هوا ، نور ، حرارت ، مسكن ، خوراك ، پوشاك و ... بالآخره هر امر مادي كه انسان بدانها محفوف و محاط مي باشد.

محيط معنوي :عبارت از عوامل فرهنگي است كه روح آدمي را به تعالي سوق مي دهد.

محيط مورد نظر ما محيطي است كه در تعليم و تربيت از آن بهره برداري مي شود و ضبط و كنترل آن امكان دارد .مانند محيط خانه ، خانواده و مدرسه . اين گونه عوامل محيطي براي مربي ، معلم و والدين بسيار با اهميت است.

محيط خانواده : محيط خانه و خانواده ، يك محيط طبيعي است كه در آن پدر و مادر تربيت كودك را بر عهده مي گيرند .

كودك تحت تاثير مقام انگيزه هاي خانوادگي است و رفتار او قهراً از خانواده درست مي شود ، او زبان مادري را مي آموزد و از طريق مكالمه وگفتگو ، افكار و آراء زيادي از افراد خانواده به او منتقل مي شود و معارف و اطلاعات او هم سطح با افكار خانواده پيش مي رود .نقش تربيتي و الدين آنچنان بزرگ و مهم است كه دين و علوم الهي نيز در نخستين لحظات حيات به وي منتقل مي شود ، چنانكه پيامبر اسلام (ص) مي فرمايد :

((كل مولود يولد علي الفطرة حتي يكون ابواه يهودانه و ينصرانه ))[2]

((هر كودك ونوزادي به اين فطرت متولد مي شود ، جز اينكه پدر و مادر او به يهوديت و نصرانيت گرايش مي دهند .))

رسول اكرم (ص) دين ورفتار كودك را در ارتباط پيوسته به افكار و وسعت معارف وبينش پدر و مادر مي داند . پس كودك به خويشها و ناخويشهاي خانواده مربوط مي شود وميان او خانواده اش رابطة وجداني بر قرار مي شود.

به لحاظ اينكه محيط خانواده بهترين محل تربيت كودك است ، تربيت وي در آن محيط  از حقوق كودك محسوب مي شود و اهمال وسهل انگاري در آن روا نيست.

امام سجاد (ع) مي فرمايد :

((حق فرزند است كه بداني او از تو و پيوسته به تو در خير و شر امر دنيا است ، وتو مسئول او از لحاظ نيك ادب كردن و راهنمايي به پروردگارش و كمك به طاعت او هستي .پس عمل تو دربارة او عمل كسي باشد كه مي داند در او احسان به مثاب ، و در مسامحه وبدي نسبت به او كيفر مي بيند .))[3]

بر اين اساس رسول اكرم (ص) مي فرمايد :

((خداوند خشم نمي گيرد براي چيزي مانند خشمي كه او را به خاطر زنان و كودكان مي گيرد ))[4]

پيامبر اسلام در جايي مي فرمايد :

((احبّوا الصبيان و ارحموهم ))[5]

((به كودكان محبت كنيد و نسبت به آنها ترحم نماييد .))

ودر جاي ديگر مي فرمايد :

((من حق الولد علي الوالد ثلاثة ، يحسن اسمه ، ويعلمه الكتابة ، ويزوجه اذا بلغ .))[6]

((از جمله حقوق فرزند بر پدر سه چيز است : اسم زيبا براي او قرار دهد ، و نوشتن را به او بياموزد ، وبه هنگام بلوغ ، همسر براي او بگيرد .))

با توجه به محيط مذهبي خانه و تخلق به اخلاق حسنه و آداب اسلامي و الدين آيت ا... حيدري از لحظه هاي آغاز حيات معارف الهي را از  پدر و مادر دريافت كرد و عشق به اهل بيت عصمت و طهارت (ع) را در جان خود پرورد.

2- محيط مدرسه :

مدرسه دومين مركز تعليم و تربيت است كه از سنين كودكي تا مراحل عالي آموزشي و پرورشي را شامل مي شود . تا پيش از طلوع اسلام از ابتدايي ترين مراكز آموزشي هم در جزيره العرب خبري نبود و جامعه شبه جزيره فاقد فرهنگ علمي بوده وبه عنوان ملتي منزوي و گسسته از جامعه هاي متمدن تلقي مي شد و از روابط فرهنگي بي بهره بود .با بعثت رسول اكرم (ص) و تاسيس حكومت اسلامي مساجد به عنوان مراكز عبادي و آموزشي شناخته شدند و در هر مسجدي چندين حلقة درس تشكيل شد . رفته رفته مدارس علميه در كنار مساجد بناي مستقلي را به خود اختصاص دادند ، ليكن در اغلب موارد در مكان يابي همجواري با مساجد و اماكن مقدسه را ترجيح دادند تا از مركز عبادي و تربيتي دوري نجسته باشند.

محيط مدرسه از ساير مؤسسات تربيتي ، نظير ، مراكز تربيتي قبيله اي ، از نظر وضع محيطي امتيازات خاصي را كسب كرد. برخي از آنها عبارتند از:

1-   مدرسه محيط تربيتي ساده و آسان كننده اي است.

2-   مدرسه محيط تربيتي سالمي است.

3-  مدرسه محيط تربيتي وسيع و پهناوري است و از نظر زمان و مكان و دريافت تجارب بشري و دانش الهي مناسب است.

4-   مدرسه محيطي هماهنگ كننده است.

دين مبين اسلام در طي رهنمودهايي كه در قرآن كريم و از طريق رسول اكرم (ص) وائمه معصومين (ع) به مؤمنان القاء مي فرمايد ، لزوم اخلاص و پاكسازي نيت در طريق تعليم و تعلم را از ضروريات اوليه و آداب مشترك معلم و شاگرد مي داند و يادآور مي شود كه نبايد از يادگيري و تحصيل آگاهي در هيچ شرايطي استنكاف نمود.

رسول اعظم الهي مي فرمايد :

((الحكمة ضالة المؤمن ، فحيث وجدها فهو احق بها.))[7]

((حكمت و دانش گمشدة افراد با ايمان است . يك فرد با ايمان آنگاه كه علم و حكمت را در هر جا بيابد براي دست يابي بر آن ، از همة افراد ديگر شايسته تر و سزاورتر است.))

مراحل حيات علمي آيت ا... حيدري

همانگونه كه گذشت ادوار مختلف تربيت و تعليم از محيط خانه و خانواده شروع و تا مدرسه و تحصيل سطوح عالي علمي ادامه مي يابد .نكتة حائز اهميت اينكه در تمامي ادوار آموزش اسلامي ، تعليم وتربيت در كنار هم بصورت هماهنگ به محصل القاء مي گردد.پاية تعليم و تربيت در خانواده واز سوي والدين نهاده مي شود.ليكن مراحل حيات علمي كه يك دانش پژوه و دانشجو از طريق مدارس رسمي طي مي كند مي تواند به ادوار مختلفي تقسيم شود كه در ابعاد شخصيتي وي نقش مستقيم دارد.

آيت ا... حيدري اين مراحل را به شرح زير گذارند.

1-   تحصيل علم در مدرسه تا ششم نظام قديم.

2-   تدريس در كسوت معلمي.

3-   هجرت و تحصيل علوم حوزوي در حوزه علميه كربلا

4-   تحصيل علوم ديني در حوزه علميه سامرا

5-   تحصيل علوم ديني در حوزه علميه نجف

آيت ا... حيدري ايلامي پيش ازآنكه به تحصيل علوم حوزوي بپردازد تحصيلات خود را تا ششم نظام قديم ادامه داده ودر كسوت مقدس معلمي به تدريس مشغول مي شود اما رؤيايي صادق وي را به حوزه علميه كربلا هدايت مي كند.

حوزه علميه كربلا

كربلا پس از قيام امام حسين (ع) همواره مورد توجه شيعه ومركز بسياري از نهضتهاي اسلامي است ، چنانكه قيامگران شيعه پيش از انقلاب با ياران خود در كنار مرقد مطهر حضرت سيد الشهداء (ع) با هم بيعت نموده و هم پيمان مي شدند تا بر عليه طاغوتيان زمان قيام كنند.

سيد ابراهيم بن محمد بن امام موسي بن جعفر (ع) از نخستين فاطمياني است كه كربلا را به عنوان وطن انتخاب كرده و تازمان وفات در اين سرزمين مقدس به حيات خويش ادامه داده است.[8]

حوزه علميه كربلا به چهار دوره عمده تقسيم مي شود كه دورة اول آن به عصر ائمه شيعه (ع) مي رسد و برخي از راويان حديث و فقهاء و مفسرين در اين دوره به تربيت شاگرد اقدام كرده و تا عصر غيبت كبري آن تداوم بخشيده اند.

((عبد الله بن جعفر حميري)) از شاگردان و اصحاب امام هادي و امام حسن عسكري(ع) ويكي از فرزانگان حوزه كربلا است كه هفده اثر نفيس را به رشته تحرير در آورد كه اينك تنها يكي از آنها در دست است. وي حدود سال 234 متولد و 300 هجري وفات يافته است.[9]

دوره دوم حوزه علميه كربلا پس از غيبت كبري آغاز و تا قرن يازدهم امتداد امتداد يافته است.

دانشمند عاليقدر رجالي ((ابو العباس احمد بن علي بن احمد بن عباس نجاشي )) – از شاگردان شيخ مفيد و اساتيد سيد مرتضي وشيخ طوسي – از بزرگان علماي بغداد است كه مدتي در حوزه كربلا به تدريس پرداخته است.

((عماد الدين ، ابن حمزه طوسي)) از بزرگان فقه شيعه در قرن ششم هجري است كه به احتمال زياد در اين حوزه مكتب درسي داشته است.[10]

((سيد فخار موسوي)) از فقها ي نامدار قرن هفتم نيز مدتي را در شهر شهادت به تربيت شاگرد پرداخته است.

((رضي الدين علي بن طاووس (متولد 589 هـ .ق) و ((شهيد اول ، شمس الدين محمد مكّي )) ((ابن خازن حائري)) ،((ابن فهد حلي)) (756/757 -841 هـ.ق) از ديگر فرزانگان شيعه هستند كه در حوزه علميه كربلا به تعليم و تعلم پرداخته اند.

دوره سوم حوزه علميه كربلا كه از پر تحرك ترين ادوار آن محسوب مي شود به دو قرن يازدهم و دوازدهم تعلق دارد. در اين عصر كه مكتب اخباري رواج يافته و مكتب اصولي را تحت الشعاع قرار داده بود ، با مهاجرت و حيد بهبهاني سير فقهي و اصولي خويش را پيش گرفته است.[11]

دوره چهارم از قرن سيزدهم آغاز و تا عصر حاضر ادامه دارد . به نظر مي رسد اين دوره با هجرت ميرزا محمد تقي شيرازي – مجدد دوم – شروع شده باشد . زماني كه ميرزاي دوم پس از – ميرزاي بزرگ – به مرجعيت شيعيان رسيد به كربلا رفت ودر اين حوزه بود كه فتواي مشهور خود را عليه استعمار انگليس صادر نمود .بدين ترتيب حوزه علميه كربلا اگر در تمامي دوره ها حوزه اي سياسي و مذهبي محسوب نشود ، در دورة اول و چهارم حوزه اي كاملاً سياسي و مذهبي است ودر طي سالهاي متمادي جهان تشيع را رهبري نموده است.

آيت ا... حيدري با عشق به حضرت سيد الشهداء و توجه به فرهنگ سياسي شيعه نخست حوزه علميه كربلا را براي تحصيل برگزيد و تا ارتحال حضرت آيت ا... العظمي سيد ابو الحسن اصفهاني در مكتب ايثار و شهادت به تحصيل پرداخت.

اساتيد آيت ا... حيدري در اين حوزه عبارتند از :

1-   آيت ا... سعيد تنكابني.

2-   آيت ا... جعفر رشتي.

3-   آيت ا... محمد حسين مازندراني.

4-   آيت ا... يوسف بيارجمندي.

5-   والد آيت ا... محمد هادي معرفت.

از آنجايي كه شهر شهريه كفاف زندگي بي آلايش او را نمي كند معظم له علاوه بر تحصيل به كا نيز اشتغال مي ورزد تا هزينه تحصيلي خويش را فراهم آورد.آيت ا... حيدري در حوزه علميه كربلا مقدمات قسمتي از سطوح را آموخته ، آنگاه راهي حوزه علميه سامرا مي شود.

حوزه علميه سامرا

در زمان معتصم شهر سامرا به عنوان دومين مركز خلافت عباسيان در شرق بغداد بنيان مي گردد بطوري كه بتوان درآنجا پايتخت قديم را زير نظر داشت.[12]

پس از معنصم ، واثق و پس از او متوكل عباسي فرمانروايي را به دست مي گيرند .پيش از روي كار آمدن متوكل سياسيت مأمون كه حمايت از معتزله بود ، دنبال مي شد و زمينة فعاليت علويان و شيعه هموار  بود.با روي كار آمدن متوكل سختگيري مجدد آغاز شد.با شهادت امام جواد (ع) در سال 220 هجري فرزند شش ساله او ، امام علي النقي (ع) ، به امامت رسيد .امام هادي (ع) با استفاده از ضعف و آشفتگي دستگاه خلافت به تبيين و گسترش مباني اعتقادي اسلام و رهبري و هدايت امت مسلمان همت گمارد و از سرچشمه زلال امامت ، تشنگان حقيقت را سيراب كرد.

حركات فرهنگي سياسي امام هادي(ع) به دستگاه خلافت گزارش مي شد وموج ترس در دل خلفاي عباسي فزوني مي يافت . تا اينكه متوكل درضمن نامه اي از امام خواست به سامرا رود.

با ورود امام هادي وفرزند خردسالش به سامرا نخستين دوره حوزه علميه سامرا شروع به فعاليت كرد.تعيين وكلا و نمايندگان از طرف ايشان در شهرهاي مختلف ايران و عراق وحجاز ، در حكم گسيل دانشمندان به حوزه هاي جديد شيعي بود. چنانكه دكتر جاسم حسين بنابر اخبار تاريخي ، مناطق اعزام نمايندگان امام هادي (ع) را به چهر قسمت عمده تقسيم مي كند ك

1-   ناحية بغداد ، مدائن ، سواد وكوفه.

2-   ناحيه بصره و اهواز

3-   ناحية قم وهمدان

4-   ناحيه حجاز ، يمن و مصر[13]

در مكتب امام هادي (ع) اصالت دادن به قرآن كريم ، نشر كلام شيعه ، نشر فرهنگ دعا و زيارت و برخورد قاطع با دشمن عقيدتي و سياسي در رأس مسائل قرار گرفته بود.امام علي النقي(ع) پس از بيست سال تبعيد در سامرا در سال 254 هـ . ق))  به وسيله زهر شهيد شد و امام حسن عسكري (ع) امامت امّت را بر عهده گرفت.با توجه به محدوديتي كه امام حسن عسكري (ع) در دوران امامت خويش داشت از هر فرصتي براي نشر معارف الهي استفاده مي نمود چنانكه 263 تن از آن حضرت روايت نقل كرده اند. در دردوره امامت امام يازدهم سازمان وكلا گسترده تر شد وزمينه هاي امامت حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف فراهم آمد. پس از شهادت امام عسكري (ع) ، حضرت بقية الله باانتخاب نواب اربعه اين مهم را به انجام رساندند. از اين زمان دوره دوم حوزه علميه سامرا آغاز مي شود و از آنجايي كه سامرا توجه عباسيان را به خود جلب كرده آنان بغداد را براي انجام امور ديني انتخاب مي كنند .لذا در دوره دوم ، حوزه علميه سامرا عظمت دوره اول را از دست مي دهد .دوره سوم با ورود حضرت آيت ا... العظمي ميرزاسيد محمد حسن شيرازي ((قدس سره)) آغاز مي گردد و فتواي تحريم تنباكو از اين حوزه صادر مي شود.

آيت ا... حيدري ايلامي پس از مدتي اقامت در كربلا وتحصيل در حوزه شهادت وايثار ، سامرا را به عنوان حوزه حماسه وفتوا بر مي گزيند تا از زلال معرفت و حضور درجوار مرقد مطهر امام دهم ويازدهم توشة سلوك اندوزد.در طي هشت سال اقامت در سامراء رابطه سياست وديانت ، تبين وحضور در ميدان مبارزه براي اوامري ضروري شناخته مي شود. وي از آيات الهي واساتيد مبرز حوزه سامرا درس دين مي آموزد تا در فردايي نه چندان دور در جامعه اسلامي به مورد اجرا گذارد . اساتيد درس خارج فقه واصول وي عبارتند از :

1-   آيت ا... حاج شيخ مجتبي لنكراني .

2-   آيت ا... حاج شيخ عبدالرسول اصفهاني.

3-   آيت ا... حاج شيخ عبدا... اصفهاني.

روح تعالي جوي دانش پژوه ايلام تشنه معارف است . او قصد هجرت به حوزه علميه نجف داد تا خاكساري را در اعتقاد به ولايت امير المؤمنين علي بن ابي طالب (ع) ثابت نموده وخود را به كوثر ولايت متصل نمايد واز باب علم ، دانش ومعارف الهي آموزد.

حوزه علميه نجف اشرف

نجف اشرف تا قبل از شهادت امير المؤمنين (ع) سرزميني معروف نبود وشرافت ان از مولود كعبه است تا پس از شهادتش دران سرزمين آرميد و سيل عشاق را به سوي خود جلب كرد.

نجف قبل از هجرت شيخ طوسي ، علويان وشيعيان خاص امير مؤمنان (ع) را در خودجاي داده بود و با هجرت شيخ الطائفه نجف يه يكي از بزرگترين مراكز فرهنگي شيعه تبديل شد.

دوره نخست حوزه علميه نجف اشرف از سال 448 هجري آغاز وتا قرن ششم هجري تداوم يافته است. شيخ طوسي كه در فقه ، اصول ، تفسير وحديث وكلام تبحري كافي داشت با سكونت در نجف ، حوزه علميه را به انواع دانشهاي اسلامي آراست ودر      رشته هاي مختلف علوم اسلامي به تدريس پرداخت . مرجعيت نجف پس از وي به خاندانش منتقل گشت.

دوره دوم حوزه نجف از قرن ششم تا نهم هجري به طول انجاميده است. ليكن به سبب رونق حوزة حله در اين زمان حوزه نجف از رونق چنداني برخوردار نيست.

دوره سوم از قرن نهم تا يازدهم هجري ادامه يافته است .در اين عصر فقهاي اصولي رونق خاصي به حوزه مي بخشند وفقه استدلالي را به كمال مي رسانند.

((جمال الدين مقداد سيوري)) معروف به ((فاضل مقداد)) از فقها ومتكلمان شيعه ، ((علي بن هلال جزايري)) ، ((شيخ علي بن الحسين بن عبد العال كركي عاملي)) معروف به ((محقق كركي)) يا ((محقق ثاني)) ، ((احمد بن محمد اردبيلي)) معروف به ((مقدس اردبيلي)) از مشاهير علماي اين دوره هستند.

دوره چهارم از اوايل قرن يازدهم شروع و تا پايان آن امتداد ودر آن اخباريان به فعاليت اشتغال داشتند كه با هجرت وحيد بهباني از ايران به كربلا ونجف پايه هاي منطق اجتهاد تقويت ومكتب اصولي بر اخباري چيره مي گردد.

دوره پنجم از قرن دوازدهم تا عصر حاضر را شامل مي شود كه از پرتكاپوترين دوره هاي حوزه علميه نجف به شمار مي رود.شروع دوره پنجم با هجرت وحيد بهباني وشاگردان وي آغاز مي شود .((سيد محمد مهدي بحر العلوم)) ، ((سيد جواد عاملي)) – مؤلف ((مفتاح الكرامه)) ، - ((شيخ محمد حسن نجفي)) – مؤلف ((جواهر الكلام )) ، ((شيخ مرتضي انصاري)) ، ((آيت ا... سيد حسين كوه كمري)) ، ((آخوند خراساني)) ، ((سيد محمد كاظم يزدي)) ، ((سيد ابو الحسن اصفهاني)) از اساطين فقه اين حوزه پر نور مي باشند كه در طي ساليان متمادي فرهنگ شيعه را بارور ساخته اند.

آيت ا...حيدري كه در ايام حضور در حوزه علميه نجف ، از عالمان فاضل ، فقيه و متقي جهان تشيع است در درس خارج فقه ، اصول ، تفسير ، كلام و فلسفه و عرفان اساتيد نجف حاضر مي شود تا مدارج عالي تحصيل علوم اسلامي را تكميل نموده و به درجه اجتهاد نايل آيد.معظم له در درس برخي از اساتيد حوزه حاضر مي شود كه شماري از آنها به قرار زير است

1-   آيت ا... العظمي سيد محسن حكيم(ره)

2-   آيت ا... العظمي شيخ حسين حلي(ره)

3-   آيت ا... العظمي سيد ابو القاسم خويي(ره)

4-   آيت ا... العظمي سيد محمود شاهرودي(ره)

5-   آيت ا... العظمي آقا ميرزا باقر زنجاني(ره)

آيت ا... حيدري طي سالهاي تحصيل در حوزه علميه نجف به درجة اجتهاد نايل مي شود و آوازه علم وتقواي معظم له موجب مي گردد تا در زمرة هيأت استفتاي برخي از مراجع قرار گيرد و به مسائل مستحدثه پاسخ گويد.

فقه سياسي

تَكَوُّن ابعاد شخصيتي آيت ا... حيدري ايلامي به گونه اي است كه در حوزه هاي سياسي شيعه حاضر مي آيد تا سياست علوي را از سيره نائبان بر حق امام زمان (ع) بياموزد.متأخرترين واقعة سياسي در حوزه علميه كربلا روي داده است ، لذا آيت ا... حيدري نخست به حوزه علميه كربلا مي رود ، بر خلاف غالب طلاب دانش پژوه كه حوزه نجف را ترجيح مي دهند.

((ميرزا محمد تقي شيرازي)) ، - مجدد دوم – كه پس از ميرزاي بزرگ به مرجعيت شيعيان رسيد فتواي مشهور خود ، عليه انگليس را در حوزه علميه كربلا صادر فرمود.

استعمار انگليس ملت عراق را مجبور كرده بود تا نماينده دولت بريتانيا ((سر پرستي كاكس)) را به عنوان رئيس حكومت عراق بپذيرند و همه جا در همة موارد از اوامر او اطاعت كنند.مردم با استفتايي ، نظر مرجع تقليد و رهبر شيعيان را جويا شدند و ميرزاي دوم با توجه به نقشه هاي شوم انگليس فتواي زير را صادر كرد.

((إنَّ المُسْلِمَ لا يَجُوزُ لَهُ أنْ يَختارَ غَيْرَ الْمُسْلِمِِ حاكِماً))((محمد تقي الحائري الشيرازي))[14]

((هيچ فرد مسلماني حق ندارد فردي از غير مسلمانان را براي حكومت و سلطنت مسلمانان انتخاب كند.))

پس از فتواي مرجع شيعيان ، تظاهراتي در شهرهاي كربلا و حله – مقر حكومت كنسول انگليسي – روي داد و آيت ا... العظمي ميرزا محمد تقي شيرازي فتواي زير را صادر كرد:

((مطالبة الحقوق واجبة علي العراقيين ويجب عليهم في ضمن مطالبتهم رعاية السلم و الامن ويجوز لهم التوسل بالقوة الدفاعية اذا منع الانگليز عن قبول مطالبتهم ...))[15]

((بر مردم عراق استيفاي حقوق خود واجب است ، در خلال اقدامات خود صلح و امنيت را در نظر داشته باشند . اما در صورتي كه دولت انگليس از پذيرفتن پيشنهادهاي آنان سرباز زد ، مردم مي توانند از سلاح استفاده كنند و با دشمن خود بجنگند.))

در اين انقلاب برخي از دشمنان شيعه آيت ا... ميرزا محمد تقي شيرازي را همراهي كردند ، اسامي آنان بدين شرح است :

1-   آيت ا... سيد محمد طباطبايي يزدي (فرزند ارشد صاحب عروه الوثقي).

2-   آيت ا... سيد مصطفي كاشاني .

3-   آيت ا... سيد ابو القاسم كاشاني ، فرزند آيت ا... سيد مصطفي كاشاني.

4-   آيت ا... سيد محمد تقي خوانساري.

5-   آيت ا... شيخ مهدي خالصي.

6-   شيخ مهدي خالصي زاده (فرزند شيخ مهدي)

اين انقلاب با دخالت نيروهاي اشغالگر و تبعيد برخي از رجال مذهبي سياسي ودرگذشت ميرزاي دوم فرو نشست . فرزند ميرزاي دوم ،((شيخ محمد رضا)) به جزيرة ((هنگام)) واقع در خليج فارس تبعيد گرديد.

پيش از صدور فتواي سياسي ميرزاي دوم و انقلاب عراق ، حضرت آيت ا... العظمي ميرزا سيد محمد حسن شيرازي با هجرت به سامرا و صدور فتواي تحريم تنباكو ، حوزه علميه سامرا را به يكي از مراكز سياسي – مذهبي شيعه تبديل نموده بود ، از اينرو آيت ا... حيدري مدتي هم در سامرا به تحصيل مشغول مي شود و در عين حال سيره عملي مراجع شيعه را به مطالعه مي نشيند .تا اينكه حضرت آيت ا... العظمي امام خميني ((قدس سره)) به حوزه علميه نجف تبعيد مي شوند و آيت ا... حيدري گمشدة خويش را مي يابد و درس دين و سياست را از مكتب ((ولايت فقيه)) مي آموزد .البته پيش از هجرت حضرت امام به نجف ، در مكتب آيت ا ... حكيم با مبارزات سياسي آشنا مي شود . ليكن حركت حضرت امام خميني ((قدس سره)) يك حركت عظيم وعميق و ريشه اي بود كه ولايت فقيه را در كنار ولايت ائمه (ع) عنوان نمود و فلسفه سياسي اسلام را پس از فراموشي ، احياء كرد . اين سلسله مباحث فقه سياسي در فاصله 14 ذيقعده 1389 تا 2 ذيحجه 1389 ق برابر با 1/11/1348 تا 20/11/1348 از سوي حضرت امام به تشنگان معارف زلال اسلام القاء گرديد ودر ((كتاب البيع)) نيز به صورتي منقح با اسلوب فقه استدلالي به نگارش در آمد.

مباحث اجتهادي ولايت فقيه از سوي حضرت امام خميني ((قدس سره)) تنها به عنوان مباني نظري مطرح نبود.آن بزرگ با ارائه دلائل لازم براي لزوم تشكيل حكومت بر اساس قرآن كريم و سنت رسول اكرم و سيره عملي حضرت علي بن ابي طالب (ع) و بررسي نمونه هايي از احكام اسلامي اعم از احكام مالي ، دفاعي و جزايي ، لزوم انقلاب سياسي و وحدت امت اسلامي را يادآور شد و شيوه حكومتي اسلام را با استناد به اخبار در عصر غيبت ترسيم نمود .آخرين بيان معظم له در اين سلسله مباحث براندازي حكومتهاي جائر بود.

لذا شاگرد فهيم و مجتهد او حضرت آيت ا... حيدري چون ديگر شاگردان حضرت امام تصميم گرفت براي نشر مباني نظري ولايت فقيه و تحقق بخشيدن به اهداف عالي رهبر كبير انقلاب راهي ايران شود تا زمينة عملي طرح حكومت اسلامي فراهم آيد.

سيره عملي آيت ا... حيدري

آيت ا... حيدري پس از فراگيري مباني ديني و عقيدتي و اصول سياسي اسلام ، در سه محور به فعاليت مي پردازد :

1-   تبليغ

2-   تدريس

3-   حضور در جامعه و عينيت بخشيدن به مباني نظري

معظم له نخست به درخواست كردهاي فيلي بغداد در سال 1350 هـ .ش پايتخت عراق را به عنوان مركز تبليغ و ارشاد انتخاب مي نمايد كه دستگاه امنيتي عراق از دو سال حضور وي را در پايتخت تحمل نمي كند و پس از دستگيري به ايران انتقال داده مي شود.

آيت ا... حيدري دوسال در حوزه علميه قم به تدريس فقه و اصول مي پردازد و مباني نظري استاد الهي خويش را به طلاب جوان عرضه مي نمايد و راهكارهاي عملي را فرا رويشان مي گذارد وبنا به درخواست مردم و روحانيت ايلام به زادگاهش باز مي گردد.

با ورود مجتهد فرزانه به ايلام ، نهضت روحانيت جلوة تازه اي به خود مي گيرد . آيت ا... حيدري از سال 1354 هـ.ش با مخالفت با دستگاه حكومتي و احياي امر به معروف ونهي از منكر ، خنثي كردن تبليغات بهائيان ، دعوت از روحانيان حوزه علميه قم چون آيت ا... طبسي و تاسيس ((مدرسه علميه باقريه)) و تربيت طلاب و برپايي 80 حسينيه و مسجد در سطح استان و ... با سلوك عملي خويش شيوه مبارزه و قيام را به مردم استان مي آموزد.

ترك شهر به هنگام ورود شاه معدوم به ايلام وتاسيس ((دادگاه عدل اسلامي)) شش ماه قبل از پيروزي انقلاب از ديگر فعاليتهاي آيت ا... حيدري در اجراي احكام اسلامي و آشنا ساختن مردم با حكومت اسلامي و شيوه برخورد آن است.

در اثر تلاشهاي صادقانه معظم له ، مردم غيور ايلام با اهداف متعالي حضرت امام خميني (ره) آشنا شده و همگام با ديگر شهرهاي ايران عليه ظلم شوريده و با انقلاب عظيم خويش نظام پوشالي پهلوي را سرنگون نمودند.

بدين ترتيب حيات علمي آيت ا... حيدري ايلامي در القاء مباني نظري و عملي ولايت فقيه مؤثر افتاد و ايشان با حضور در حوزه قم و ايلام در تربيت نسل انقلاب گامهاي بلندي برداشتند و نسل انقلاب را با امام خويش و اسلام ناب محمدي(ص) آشنا ساختند.

 

والحمد لله رب العالمين

---